X
تبلیغات
گـــــروه آموزشی جغرافیا متوسطه قرچک

گـــــروه آموزشی جغرافیا متوسطه قرچک
جغرافیای متوسطه اداره آموزش وپروش شهرستان قرچک 
قالب وبلاگ

تهیه شده توسط  زهرا خسروی

خلاصه درس 7:

باد : عامل فرسایشی خیلی مهم در بیابان است . – باد در همه ی نقاط کره ی زمین می وزد ولی در بیابان شدّت بیش تری دارد. 

عوامل مؤثر در ایجاد فرسایش بادی : شرایط آب و هوایی خشک – بادهای شدید – خاک های نرم .

اشکال فرسایش بادی در بیابان :  کاوشی – تراکمی .

هوازدگی : سنگ ها در نتیجه ی انبساط و انقباض طولانی خرد شده و به ذرات ریزتر تبدیل می شوند ، که باد این ذرات ریزتر را با خود حمل می کند.

اشکال کاوشی فرسایش باد :

بادبردگی : به جابه جایی و دور شدن ذرّات ریزتر از محل پیدایش خود .

بادبردگی در نواحی فاقد پوشش گیاهی بسیار اهمیت دارد زیرا گودال ها یا حوضه های بادبردگی ایجاد می کند ، که عمق بسیاری از این گودال ها کم است اما گاهی تا 100 متر هم می رسد.

رگ ( سنگ فرش بیابانی ) : به سطوح بیابانی که از سنگ ، قلوه سنگ و ریگ هایی  پوشیده شده که باد قادر به حمل آن ها نیست  " سنگ فرش بیابانی " یا " رگ " گویند.

ستون سنگی ( به شکل سندان کفاشی یا قارچ ) : وقتی موانع سنگی منفرد تحت قرسایش بادی قرار می گیرند ، باد ذرات ماسه همراه خود را مانند سمباده روی سنگ ها می کشد .این سنگ ها دارای حاشیه ی پرشیب یا عمودی هستند ، زیرا بیش تر فرسایش بادی در قسمت پایین سنگ ها و نزدیک سطح زمین انجام می گیرد ولی سطح این کناره ها به دلیل تفاوت در مقاومت لایه های رسوبی، ناهموار است .

یاردانگ : آب قبلاً شیارهایی در نواحی بیابانی ایجاد می کند ، و باد فرورفتگی هایی U  شکل در آن شیارها حفر می کند ، این فرورفتگی ها به وسیله ی برجستگی های واقع بین آن ها از هم جدا شده اند ، به این برجستگی ها ، یاردانگ می گویند.

رأس یاردانگ ها مسطح اما طرف روبه باد آن ها پرشیب و طرف دیگر کم شیب است .

یاردانگ اغلب در رسوبات نرم دریاچه های گذشته به وجود می آیند، مثل مثل بیابان غربی مصر – دشت لوت .

اشکال تراکمی فرسایش باد :

1-      تپه ها ی ماسه ای :  باد های شدید انبوهی از ذرات ماسه ( یا گردو غبار ) را در سطح زمین یا نزدیک آن به طرف جلو جابه جا می کند ، پس از آن که سرعت بادها کاهش می یابد ، ذرات همراه آن ها به صورت برجستگی های کوچک رسوب می کنند یا به شکل تپه ای ماسه ای روی هم انباشته می شوند.  

مواد لازم برای تشکیل تپه های ماسه ای : مقداری ماسه – یک مانع کوچک یا بزرگ مانند درختچه یا بوته.       

الف ) برخان (تپه های هلالی شکل ) : برخان ها  تپه های هلالی شکل اند و دو زایده ی طویل در جهت باد دارند. برخان متداول ترین نوع تپه های ماسه ای است . بلندی برخان بین 10 تا 20 متر و حتی در دشت لوت به 40 متر نیز می رسد.

برخان ها (تپه های ماسه ای هلالی ) به مرور زمان و به آهستگی به سمت جلو جابه جا می شوند، به این ترتیب که بادها ماسه ها را از دامه ی کم شیب و طولانی روبه باد حرکت داده و به دامنه پرشیب پشت به باد جابه جا می کنند.   

ب ) سیف ( تپه های ماسه ای طولی ) : هرجا بادهای غالب از دو جهت عمود بر هم بوزند برجستگی های ماسه ای کناره های برخان را دچار کشیدگی می کنند که به این ترتیب سیف تشکیل می شود.  

2-      لس :  به مجموع ریزترین ذراتی که باد با خود به مسافت های دورتر برده و به صورت لایه لایه روی هم انباشته می کند " لس " گویند. 

سه ویژگی لس : خاک ریز دانه – زرد رنگ – لایه لایه .

لس در شمال چین – برخی نواحی آمریکا – ترکمن صحرا در ایران دیده می شود.

منشأ لس : گرد و خاک بیابان ها و رسوبات خشک شده رودها و دریاچه ها پس از محو شدن یخچال های طبیعی .

توانهای محیطی نواحی گرم وخشک:

1-      ساعات آفتابی زیاد

2-      آسمان صاف و درخشان

3-      وسعت زیاد و کمی جمعیت

4-      معادن

5-      انرژی

6-      محیط دست نخورده 

1-     ساعات آفتابی زیاد:

-   علاقه گردشگران نواحی مرطوب به سپری کردن اوقات فراغت در نواحی گرم و خشک ، به دلیل ساعات آفتابی زیاد – آسمان صاف و بدون ابر – درخشندگی خاص نور خورشید – سکون و آرامش محیط .

-   پیشرفت اقتصادی و فن آوری ارتباطی موجب دستیابی سریع و آسان به محیط های گرم وخشک می شود .

2-     آسمان صاف و درخشان :

شب های زیبا – شرایط مناسب برای مطالعات وتحقیقات نجومی ومشاهده اجرام فضایی – تأسیس صنایع هوافضا .

3-     وسعت زیاد و کمی جمعیت :

فضاهای وسیع وخالی ازجمعیت یا کم جمعیت محیطی مناسب برای آن دسته از فعالیتهای انسان که به مکانی خلوت نیاز دارند مانند : آموزش های نظامی – آزمایش های اتمی – برخی ورزشها ( مثل مسابقات اتومبیل رانی)

4-     معادن :

-   وجود ذخایر معدنی فراوان و باارزش مانند : نفت – گاز – طلا – آهن

-   الماس و نمک های مختلف مثل نیترات – گچ

-   ایجاد شهرهای متعدد و جدید معدنی مثل شهرهای معدنی استرالیا که بعد از استخراج طلا ونقره به وجود آمدند.

-   رونق برخی کشورها درصحرای بزرگ آفریقا به دلیل استخراج نفت و هجوم جمعیت به آنجا.

-   استخراج نفت دربیابانهای ساحلی خلیج فارس و ایجادپالایشگاهها و گسترش صنایع وابسته به نفت .

-   توسعه و پیشرفت کشورهایی مثل موریتانی( به خاطر معادن آهن) و مراکش ( به خاطر فسفات ) .    

5-     انرژی :

-   وزش بادهای نسبتا" شدید وهمیشگی و تأسیس نیروگاههای بادی برای تولید برق .

-   تابش شدید و طولانی مدت آفتاب وایجاد نیروگاههای خورشیدی برای تولید برق .

6-     محیط دست نخورده :

محیطی مناسب برای مطالعه برخی پدیده های جغرافیایی به دلیل اینکه نواحی گرم و خشک کمتر مورد دخل و تصرف انسان بوده اند.

محدودیت ها و مشکلات زندگی درنواحی گرم وخشک :

1-      شکننده بودن محیط

2-      خشکسالی

3-      فقر خاک وفرسایش

4-      حرکت ماسه های روان

5-      دشواری ارتباط

6-      کم آبی

1-      شکننده بودن محیط: یعنی تغییری کوچک در یک یا چند جزء از محیط گرم وخشک می تواند به سرعت به یک اختلال یا نابسامانی محیطی منجر گردد. مثل ازبین رفتن پوشش گیاهی که موجب فرسایش خاک و درنهایت بیابان زایی می شود.

-          نشانه های گسترش بیابان( بیابان زایی ) :

کاهش پوشش گیاهی – افزایش فرسایش خاک – حرکت ماسه های روان .

-          علل و دلایل گسترش بیابان ( بیابان زایی ) :

چرای بیش از حد دام ها – کشت متمرکز غلات ودر نتیجه ازبین رفتن خاک – تهیه هیزم ازگیاهان چوبی -              

رشد زیاد جمعیت– کاهش سطح آبهای زیرزمینی.

-          دونکته مهم درمورد بیابان زایی :

1-انسان باعث تشدید اثرات محیطی در ایجادبیابان می شود.

2- با مدیریت منظم وحفاظت آب می توان بیابانها را بازسازی کرد.

2-     خشکسالی :

-          انسان با اقدامات خود اثرات خشکسالی ها را  افزایش می دهد .

-          چگونه انسان با اقدامات خود اثرات خشکسالی ها را  افزایش می دهد ؟ افزایش بیش از حد دام – حفر چاههای متعدد آب – کشت محصولات به جای دامپروری – شخم زدن زمین ها- حذف پوشش گیاهی .

-   آیا خشکسالی خاص نواحی گرم وخشک دنیا است ؟ چرا؟ خیر ، بلکه خشکسالی در همه نقاط دیده می شود ولی  ن.احی گرم و خشک آسیب پذیرترند. 

3-     فقر خاک وفرسایش :

-   وزش بادهای دائمی و نسبتا" شدید درنواحی گرم و خشک پدیده ای رایج است .

-   از بین رفتن پوشش گیاهی و بادبردگی ذرات ریزتر خاک ها و ایجاد گودالای کوچک و بزرگ متعدد در سطح زمین .

-   خاک بیابان فقیرترین خاک ازنظر مواد آلی و دارای مقدار زیادی مواد معدنی مثل سدیم ، کلسیم و پتاسیم است.

-   خاک نواحی گرم و خشک به راحتی دچار فرسایش می شود.

4-     حرکت ماسه های روان :

در بیابان باد ذرات ریز و درشت ماسه را حمل می کند که این ماسه های روان خطری برای مزارع ، روستاها و جاده های ارتباطی می باشند و آنها را مدفون می کنند.

5-     دشواری ارتباط :

-   مشکلات راه ها ی ارتباطی در نواحی گرم و خشک :  کمبود آب - مسدود شدن توسط ماسه های روان ( به همین دلایل نگهداری راه ها در این نواحی نیاز به صرف هزینه های هنگفت و فراوانی دارد.)

-   اغلب مسیر یک جاده محو می شود – در هنگام طوفان ها ی گرد و خاک دید بسیار کاهش می یابد – هم ارتباط زمینی و هم ارتباط هوایی مختل می گردد .

6-     کم آبی :

کمبود منابع آب کافی و مناسب ( یکی از مشکلات عظیم نواحی گرم وخشک ) – کمبود آبهای سطحی و اغلب به صورت هرزآبهای موقتی – عمق آبهای زیرزمینی در نقاط مختلف یکسان نیست و در بعضی نقاط شور و غیرقابل استفاده است .

دو اثر متفاوت فن آوری در نواحی گرم و خشک :  کمک به حل پاره ای از مشکلات – ایجاد مشکلات .

-   باید دراستفاده از فن آوری جدید در نواحی گرم و خشک دقت گردد تا زیان های محیطی حاصل از آن به حداقل برسد.

-   5 مورد از کاربرد های فن آوری جدید در نواحی گرم و خشک :  احداث  تجهیزات آبرسانی – کشاورزی علمی – ارتباطات هوایی – توسعه ی گردشگری – استخراج معادن .

1-     احداث  تجهیزات آبرسانی: احداث سد بر روی رودهایی که از نواحی مرطوب تر می آیند( سد آسوان بر روی رود نیل ) – حفر چاه های عمیق و نیمه عمیق برای استفاده از آب های زیر زمینی – ساخت آب شیرین کن  و تبدیل آب شور دریا به آب شیرین ( مثل سواحل خلیج فارس ) – انتقال آب به وسیله لوله از نواحی مرطوب تر به این نواحی .

برای احداث تجهیزات آبرسانی به : 1- سرمایه ، تخصص و فن آوری نیاز دارد. 2- هدف رفع یا کاهش مشکل کم آبی و شکوفایی اقتصادی نواحی گرم و خشک است .

2-     کشاورزی علمی :  در استرالیا و آمریکا از کشاورزی علمی برای تولید مرکبات ، گل و پنبه استفاده می شود.

3-     ارتباطات هوایی : در نواحی گرم وخشک استرالیا با توسعه ی راه های هوایی ، خدمات پزشک و درمانی به مزارع و واحدهای کشاورزی ارائه می شود که موجب توسعه ی اقتصادی کشور شده است .

4-     توسعه ی گردشگری : در نواحی گرم وخشک ساحلی دنیا به دلیل تأسیس آب شیرین کن ، هتل ، متل ، بانک و مراکز تجاری ، گردشگری گسترش یافته است .

5-     استخراج معادن :  با انتقال آب و کاهش مشکل کم آبی زمینه استخراج معادن نفت ، گاز ، آهن و ایجاد صنعت و شکوفایی اقتصادی فراهم شده است .

[ دوشنبه ششم دی 1389 ] [ 8:27 ] [ حمزه خیراللهی ]
.: Weblog Themes By SibTheme :.

درباره وبلاگ

گروه آموزشی جغرافیای متوسطه شهرستان قرچک
سال تحصیلی 1393-1392
سرگروه آموزشی آقای حمزه خیراللهی