گـــــروه آموزشی جغرافیا متوسطه قرچک

مکان مناسب :  

ما معلم هاي جغرافيا خب مي دانيم ؛ فضا سازی مکانهای آموزشی به لحاظ اینکه سهم مهمی درامر یادگیری دارد از اهمیت خاصی برخودار است . در مدارس وآموزشگاهها چنا نچه بتوان با آرایش خاصی کلاسهای گوناگون را برای درسهای خاص فضا سازی کرد، تمرکز ذهنی وتقویت مفاهیم اسا سی آنها در ذهن دانش آموزان بهتر صورت می گیرد. استقرار دانش آموزان در فضای مناسب با موضوع درس از پراکندگی ذهنی دانش آموز در طول تدریس می کاهد . همچنین دانش آموزان از طریق آموزشهای دیداری ، جنبی سریع تر وعمیق تر به مفاهیم واهداف آموزشی دست می یابند . فضا های مناسب آموزشی ناخود آگاه زمینه تفکر اندیشه وگفتگوهای هدایت شده مناسب با اهداف آموزشی را فراهم می آورند و تقویت می کنند. 

براي ايجاد كارگاه جغرافيا نياز به مكان وفضاي آموزشي داشته ام ، با بررسي وتحقيق از مكانهاي آموزشي سطح شهرستان كردكوي سرانجام هنرستان حرفه اي شهيد بهشتي كه درآن زمان يك آموزشگاه جديدالتاسيس بود، مكان مناسبي شد براي تشكيل كارگاه جغرافيا. پس از چند ماه تلاش كلاس يا گارگاه جغرافياي من درمهرماه 1380 درآموزشگاه شهيد بهشتي كه يك محيط نسبتا بزرگ بافضاي سبزتشكيل شده از درختان اكاليبتوس وصنوبروساختمان سه طبقه ي كه طبقه سوم آن بيشتر كارگاه وآزمايشگاههاي تخصصي دروس هنرستاني را به خود اختصاص داده بود،يك كلاس خالي درهمين طبقه ي سوم آموزشگاه اين فرصت را برايم آماده ساخت تا بتوانم كارگاه جغرافيا را در آن تشكيل نمايم.  

تهیه وسایل کمک آموزشی کارگاه :   

پس از انتخاب فضا ومكان براي اين طرح وپروژه، بايد وسايل آموزشي آن راهم فراهم مي كردم .باهمكاري مسئولين مديريت آموزش وپرورش شهرستان كردكوي كه هزينه خريد وسايل كمك آموزشي جغرافيا را به عهده گرفته بودند. توانستم بخش زيادي از وسايل كمك آموزشي درس جغرافيا وزمين شناسي را خريداري وكارگاه جغرافيا را درسطح شهرستان شكل دهم .  

درسال يكهزارو سيصدوهشتاد خورشيدي ؛ رياست آموزش وپرورش كردكوي به عهده جناب آقاي اسماعيل تيموري بوده ومديريت هنرستان شهيد بهشتي را جناب آقاي افتخاري سرپرستي مي كرده اند . با همكاري اين دو بزرگوار ماموريت يافتم ، براي خريد  تجهيزات كمك آموزشي كارگاه جديد التاسيس  پس از طي يكسري كارهاي اداري به  تهران بروم وتجهيزات لازم واوليه وسايل كمك آموزشي كارگاه را تهيه نمايم .                                                             اين وسايل كمك آموزشي شامل ؛ انواع نقشه هاي توپوگرافي ازكل مناطق استان گلستان ، نقشه زمين شناسي استان گلستان وبرخي ديگر از نقاط ايران ، چندين كره جغرافيا در اندازه وابعاد مختلف ، تعدادزيادي استريسكوپ جيبي ،       كتا بهاي تخصصي جغرافيا وزمين شناسي ، چندين اطلس جغرافيا ، كتب مصور جغرافيا وزمين شناسي ، دايرالمعارف جغرافيا وزمين شناسي ، انواع جبعه ي سنگ ، نقشه هاي برجسته نما وموضوعي ، چندين قطب نما ، تعدادزيادي عكس هاي هوايي وتصاوير ماهواره اي ، انواع نرم افزار هاي جغرافيايي وزمين شناسي و...............      

اما من به خوبي مي دانستم كه كارگاه يا آزمايشگاه  جغرافيا با آزمايشگاه هاي دروس ديگر نظير شيمي ، زيست        و فيزيك تفاوت دارد . همه وسايل كمك آموزشي جغرافيا وزمين شناسي را نمي توان خريداري نمود.                بلكه  لذت يادگيري ويادهي در آموزش جغرافيا وسايل كمك آموزشي است كه از دست ساخته هاي دانش آموزان باشد ، بعد با برگزاري جلسه ي گروههاي آموزشي دبيران جغرافيا –زمين شناسي شهرستان كردكوي موضوع دست ساخته هاي دانش آموزي را مطرح نموده وقرارشد دست ساخته هاي دانش آموزي به عنوان وسايل كمك آموزشي (پس از برگزاري نمايشگاه دست ساخته ها ي  دانش آموزي در سطح شهرستان كردكوي ) دركارگاه جغرافيا نگهداري شود. 

بالآخره كارگاه جغرافيا با وسايل كمك آموزشي خريداري شده ودست ساخته هاي دانش آموزي درسطح شهرستان كردكوي شكل اوليه خود را يافت . الگوي تمامي وسايل ساخته شده توسط دانش آموزان برگرفته از صفحات كتب درسي جغرافيا، زمين شناسي (كه مملو از تصاوير ، مدل ، ماكت ، نقشه و....... ) مي باشد.  شايد يكي از مكانهاي مناسب براي برگزاري نمايشگاه دست ساخته هاي دانش آموزي درس جغرافيا همين كارگاه جغرافيا باشد كه همه ساله اجرا مي گردد .   

اهمیت وسایل کمک آموزشی در امر تدریس:

درخلال تدريس  جغرافيا دركارگاه ، متوجه اين موضوع شدم كه مهم ترين انگيزه به كارگيري وسايل كمك آموزشي جغرافيا ساده کردن یادگیری است که با بهره گیری از این گونه وسایل نکات مشکل و پیچیده درس روشن می شود . در نتیجه درک شاگردان از مطالب ارائه شده بیشتر خواهد شد . همينطور حواس دانش آموزان را متمرکز می کند ، زيرا کلاس با تحریک حواس شروع می شود هر چه حواس دانش آموزان زیادتر جلب شود احتمال اینکه نتایج حاصل از آموزش مطلوب شود بیشتر خواهد شد .  

اين رسانه های کمک آموزشی میزان یادگیری در دانش آموزان را افزایش داده و به مطالب آموزشی جذابیتی خاص بخشد ه این وسایل سبب جلب توجه و تمرکز حواس فراگیران به مطالب تدریس شده ونیز تنوعی در شیوه ی ارئه درس به وجود آورد . جاذبه ی وسایل کمک آموزشی وكاربردي كردن مطالب كتاب این فکر را در دانش آموزان تقویت كرد که دیگر حفظ کردن چاره کار نیست و باراهنمایی معلم واستفاده از وسايل كمك آموزشي مي توانند در کوتاه ترین زمان مطالب زيادي را بیاموزند. (مثلا در تدريس چرخه آب جغرافيا(1) استفاده از مدل يا ماكت ساخته شده چرخه آب – درتفهيم طول وعرض جغرافيا يي استفاده از كره يا نقشه جغرافيا يي يا در تدريس جغرافيا ي چهارم استفاده ازكامپيوتر ورسم نمودار بارش ودما با به كارگيري از نرم افزار Excel  و هزار مطا لب آموزشي ديگر) .   

من مي دانستم ؛كه كارگاه جغرافيا هنرستان شهيد بهشتي نبايد فقط اختصاص به دانش آموزان آن اموزشگاه داشته باشد . به همين خاطر با تهيه جدول زمان بندي درطول روزهاي خاص ، از آموزشگاههاي تمامي مقاطع تحصيلي (ابتدايي ، راهنمايي ومتوسطه ) درخواست شدتا با برنامه ريزي از پيش تعيين شده از كارگاه جغرافيا استفاده نمايند . واين طرح نتيجه مطلوبي را دربرداشت و آموزشگاههاي سطح شهرستان خوب استقبال كردند.    

اما با تبديل طبقه سوم هنرستان شهيد بهشتي به دانشگاه آزاد مجبور شدم ، كارگاه خود را به آموزشگاه ديگري منتقل نمايم . دبيرستان بنياد پانزده خرداد دومين مكاني بود كه كارگاه جغرافيا وزمين شناسي درآن شكل گرفت . ساختمان قديمي آموزشگاه  وكلاس نسبتا مخروبه فضاي جالبي براي ايجاد  اين كار نبود ، ولي من مي خواستم كنار كارگاه باشم تا از وسايل آن جهت تدريس درس جغرافيا وزمين شناسي  استفاده كنم . وهم از اين همه وسايل حمع آوري شده نگهداري وحفاظت نمايم .   

انتخاب آموزشگاه پانزده خرداد براي تشكيل كارگاه جغرافيا از يك جهت امتياز داشت ، آن هم وجود رشته علوم انساني كه جغرافيا درس تخصصي آنان به شمار مي رفت . وبا وسايل كمك آموزشي موجود مي شد درس جغرافيا را براي فراگيران كاربردي نمود. تازه با كاربردي كردن درس جغرافيا دركارگاه دبيرستان پانزده خرداد عادت كرده بودم وفراگيران هم آموزش با تجهيزات كارگاه دركنار مطالب درسي لذت مي بردند كه مجبور شدم مجددا كارگاه را به هنرستان شهيد بهشتي انتقال دهم. خلاصه؛ چند سالي كارگاه با تمام مشكلات ومسائل خودش در هنرستان شهيد بهشتي برقرار بود . وعلاوه برتدريس فعال  اقداماتي نظير تشكيل كلاس هاي ضمن خدمت براي دبيران جغرافياوزمين شناسي ، تشكيل جلسات گروه آموزشي جغرافيا-زمين شناسي شهرستان كردكوي، بازديد مدارس مقاطع مختلف تحصيلي از كارگاه، برگزاري چشنواره ها ي روش تدريس فعال جغرافيا وزمين وتشكيل كلاس درس زمين شناسي دانشگاه آزاد توسط بنده ، دوباره مجبور به انتقال كارگاه هنرستان شهيد بهشتي به مكان ديگري شدم.  

من نسبت به تجهيزات كارگاه ودست ساخته هاي دانش آموزي احساس مسئوليت مي كردم ، ودرواقع با آنها يك جوري زندگي مي كردم ، دوست نداشتم اين وسايل وتجهيزات كه باعث پيشرفت تدريسم در آموزش جغرافيا شهرستان كردكوي شده بود به راحتي به دليل عواملي نابود شود. چون بازهم مي بايست ،وسايل كارگاه را از هنرستان شهيد بهشتي به دبيرستان شاهد پسران كردكوي انتقال دهم . اما ديگه اين كلاس ، كلاس مستقلي نبود كه فقط اختصاص به درس جغرافيا داشته باشد بلكه يك آزمايشگاه كوچك دروس شيمي،فيزيك وزيست بود . آنچه باعث شد ؛كارگاه براي بار سوم مكان فيزيكي ان تغيير يابد وجود تخته هوشمند مدرسه شاهد بود.   

آمار وارقام آموزش وپرورش شهرستان كردكوي ، بازگو كننده اين مطلب است كه هوشمند سازي مدارس درمقطع متوسطه سرعت چشم گيري داشته و مي توان گفت كه ؛ اكثر مدارس سطح شهر كردكوي مجهز به تجهيزات هوشمند هستند. حتي مدارس بزرگسا ل نظير مدرسه ايثارگران شهيد باهنر كردكوي از اين امكا نا ت الكترونيكي بهره منداست.    

دانش‌آموزان  در مدرسه شاهد پسران كردكوي ؛ در كلاس هوشمند نقش ياددهنده و يادگيرنده را برعهده دارند. در اين مدرسه، برنامه درسي محدودكننده نيست و به دانش‌آموزان اجازه داده مي‌شود از برنامه‌هاي درس خود فراتر گام بردارند. در اين مدرسه روش تدريس براساس دانش‌آموز محوري است. تأكيد بر مهارت فكر كردن و فراهم ساختن محيط ياددهي ـ يادگيري از راهبردها و خط مشيهاي مدرسه هوشمند است. وجود وسايل كمك آموزشي مربوط به درس جغرافيا ومجهز بودن كلاس جغرافيا دبيرستان شاهد به تخته هوشمند ، راه كاربردي شدن درس جغرافياوزمين شناسي را درسطح شهرستان فراهم ساخت.     

تاثیرات استفاده از وسایل کمک آموزشی در درس جغرافیا :

تجربه به من ثابت كردكه ؛ استفاده صحيح از وسايل كمك آموزشي دركلاس جغرافيا نياز به آگاهي ونحوه ي كاربرد آن ها دارد . تا دررسيدن به هدف اصلي يعني انتقال درك بهتر وبيشتر مطالب علمي را آسان سازد. تسلط معلم جغرافيا به اين تجهيزات آموزشي ، ماندگاري مطالب درسي را درحافظه دراز مدت نيزدرفراگيران افزايش مي دهد.  وقتی که مطلبی را به خوبی آموختند می توانند به راحتی یک وسیله در آن مورد بسازند وبا استفاده از ابتکارونوآوری خود خلاقيت و استعداد خود را آشكار سازند. پس قسمتي از محاسن وفوايد استفاده از وسايل كمك آموزشي مي تواند موارد ذيل باشد:

     وسايل كمك آموزشي بازده آموزشي را از لحاظ كمي و كيفي افزايش مي دهد .

     وسايل كمك آموزشي آموزش را با قدرت بيشتري عملي مي سازد .

     وسايل كمك آموزشي دسترسي به فرهنگ وآموزش را به طوريكسان براي همه ميسر مي سازد .

     وسايل كمك آموزشي اساس قابل لمس را براي تفكر و ساختن مفاهيم فراهم مي سازد . و در نتيجه از ميزان عكس العمل گفتاري دانش آموز مي كاهد.

     مورد علاقه زياد و فراون شاگردان هستند و توجه آنها را به موضوع اصلي معطوف مي سازد .

     اساس لازم را براي يادگيري تدريجي و تكميلي آماده مي سازد و در نتيجه يادگيري  را دائمي مي كند .

     تجارب واقعي و حقيقي را دراختيار شاگردان قرار مي دهد و در نتيجه موجب فعاليت ايشان مي شود. 

     مهارتي را به طور كامل و مؤثر به دانش آموزان مي آموزد .

     تجاربي را در اختيار شاگردان قرار مي دهد كه از راههاي ديگر امكان ندارد .

وسایل کمک آموزشی در ارائه مطالب درسی سهمی ارزنده دارند و به فراگیران کمک می کند که در کوتاه ترین زمان مطلبی را بیاموزند بر خلاف آنچه که بیشتر معلمان فکر می کنند  که استفاده از این وسایل زمان بر است . ممکن است که در هنگام ارزشیابی نتوانیم همه دانش آموزان را به صورت انفرادی مورد ارزشیابی قرار دهیم اما با اين وسايل (يعني نقشه ،كره ، مدل و......) به صورت گروهی می توان آموخته های  آنان را سنجیدومورد ارزيابي قرارداد.
 اكنون شما با خواندن اين مقاله متوجه مي شويد كه ؛ مشكل اصلي اينگونه كارگاه ها يافتن فضا ومكان يابي مناسب است . عدم برنامه ريزي مدون ومديريتي درنظام آموزشي ما نسبت به اين فضاهاي آموزشي ، توجه به روش سنتي ومعلم محوري وبي مهري دبيران به روش كاربردي ودانش آموزمحوري درآموزش جغرافيا ، بي توجهي مسئوليت منطقه  نسبت به اين فضاهاي آموزشي و..... مي تواند از موانع ايجاد كارگاه يا بهتر بگويم كلاس جغرافيا در آموزش وپرورش ما باشد.    

نتیجه گیری : 

براي من ودانش آموزانم بسيار پرهيجان و جذاب است، وقتي كه صفحات پوسته زمين را تدريس مي كنم الگو كارم   مدل وماكت چوبي حركات پوسته زمين  همان دست ساخت هاي خود فراگير است.همينطور يادهي ويادگيري درس جغرافيازماني آسان مي شود، وقتي كره جغرافيا را به دانش آموز مي دهي تامفهوم مدارات ونصف النهارات را بيان كند. يا دربحث رايانه براي جغرافيا سال چهارم علوم انساني  وقتي نمودار بارش را با نرم افزار Excel آموزش مي دهم لذت يادگيري را درچشمان دانش آموزانم احساس مي كنم . واضح است كه؛ فضاي آموزشي به نام كارگاه يا همان كلاس جغرافيا فقط مي تواند اين زمينه رافراهم سازد تا يك معلم جغرافيا به تواند با تجهيزات موجود در آن استعداد وخلاقيت را درفراگيران شكوفا سازد.                                                                                                                                              دراين مقاله سعي شده است كه به جايگاه واهميت استفاده از وسايل كمك آموزشي توسط دانش آموزان ودبيران جغرافيا در امركاربردي كردن درس جغرافيا ي مقطع متوسطه به پردازد. هر چند که وسایل کمک آموزشی در فراینـــــد یاددهی و یادگیری زمانی به کار برده می شود که اگر بخواهیم مطلبــی را تدریس کنیم ، معلم در آن    متكلم وحده وفراگيرنظار ه گر نباشد . بلكه ميزان يادگيري را در دانش آموزان افزايش دهد و به مطالب آموزشي جذابيتي خاص بخشد وسبب جلب توجه وتمركز حواس فراگيران به مطالب تدريس شده ونيز تنوعي در شيوه ي ارائه درس به وجود آورد . مي توان گفت ؛ استفاده از وسايل كمك آموزشي  اين فكر را در دانش آموزان تقويت مي كند كه ديگر حفظ كردن چاره كار نيست بلكه با راهنمايي معلم استعدادها وآموخته هاي خود را ارزيابي كنند.                     

با آرزوي موفقيت وسلامتي براي تمام دبيران جغرافيا وزمين شناسي سراسر سرزمين پهناور ايران