شهر نشینی :  افزایش نسبت جمعیت شهرها و شهرک های یک کشور یا ناحیه به روستاهای آن را شهرنشینی گویند.

شهرگریزی: درکشورهای توسعه یافته در چند دهه اخیر مهاجرت از شهرهای بزرگ به مکانهای کوچک تر یا روستاها و مزارع است .

شهرهای میلیونی : شهرهایی که بیش از یک میلیون نفر جمعیت دارند. مثل ؛ سوپرسیتی ، متروپل ، مگالاپلیس

مادر شهر ( متروپل ) : شهر یا سکونتگاه اصلی یک کشور یا ناحیه که معمولا" برسایر سکونتگاهها، برتری دارد.

حومه و حومه نشینی : به بخش پیرامونی یک شهر حومه و سکونت در حومه را حومه نشینی گویند.

زنجیره مادر شهر ( مگالاپلیس ) : از به هم پیوستن حومه ها و شهرک های یک مادر شهر( متروپل ) به حومه ها و شهرک های یک مادر شهر دیگر مگالاپلیس به وجود می آید. ( دلیل توسعه وسایل ارتباطی و حمل و نقل )

بخش مرکزی تجارت شهر( CBD) : در مرکز و قلب شهراست ، هسته اصلی فعالیت های اقتصادی و تجاری است و شامل بانکها ، شرکت های بیمه و حمل ونقل ، بناهای تاریخی ، مساجد و کلیساها و... است. ترافیک سنگین و تراکم جمعیت زیاد دارد. مثل ؛ توکیو، لندن، تهران

موزه شهر :  به برخی از شهرهای موزه ای و هنری به دلیل داشتن آثار تاریخی و معماری متعدد موزه شهر گویند. مثل ؛ اصفهان ، فلورانس – ونیز- رم( ایتالیا )،  پاریس ( فرانسه )

برف شهر : به شهرهای توریستی که ، به دلیل داشتن امکانات و جاذبه های گردشگری و مناسب بودن شرایط برای ورزش زمستانی رونق یافته اند. برف شهر گویند . مثل ؛ سن موریتز ( سوئیس)  

رشد شهرها و شهرنشینی به مفهوم گسترده ی آن از چه زمانی اتفاق افتاد؟

-   در قرن 19 با وقوع انقلاب صنعتی ابتدا در انگلستان ( اروپا) و پس از جنگ جهانی دوم درسایر نواحی جهان افزایش یافت.

کشورهای توسعه یافته در چه نواحی قرار دارند؟   آمریکای شمالی – شمال غرب اروپا – اقیانوسیه

رشد جمعیت شهری ( سطح شهرنشینی ) را در کشورهای توسعه یافته و درحال توسعه مقایسه کنید.

-          درکشورهای توسعه یافته بیش از 75% و درکشورهای درحال توسعه 41% مردم شهرنشین هستند.

علل اصلی رشد شهرنشینی  در کشورهای درحال توسعه ( درچند دهه اخیر):

-  رشد طبیعی جمعیت شهری

- مهاجرت زیاد از روستاها به شهرها

چگونگی و علل مهاجرت از روستاها به شهرها:

-  به علت رشد زیاد جمعیت در روستاها، به همه ساکنان زمین و آب کافی نمی رسد و عده ای برای تأمین درآمد خانواده مجبور به مهاجرت می شوند.

- با ماشینی شدن کشاورزی ( اتوماسیون) ، ماشین آلات و ابزار جای نیروی کار کشاورزی را می گیردو موجب مهاجرت می شود.

- با توسعه صنعتی در شهرها ، کارخانه ها به نیروی کار نیاز پیدا می کنند . روستائیان نیز برای دریافت دستمزد بیشتر و خدمات و تسهیلات بهتر به شهرها مهاجرت می کنند.                          

توجه :مهم ترین علت مهاجرت از روستاها به شهرها در کشورهای در حال توسعه عامل اقتصادی است.

مقایسه مهاجرت در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه: در کشورهای توسعه یافته از شهر به روستا ( شهرگریزی)  ولی در کشورهای درحال توسعه از روستا به شهر است.

عوامل توسعه حومه نشینی :   بهبود وسایل حمل و نقل و ارتباطی - آلودگی محیط داخل شهرها

 ویژگی مگالاپلیس ها :

-  مگالاپلیس ها معمولا" شکلی خطی یا کریدوری دارند و ممکن است در سواحل یا کنار منابع معدنی شکل بگیرند.

-   در مگالاپلیس ها جمعیت بسیار انبوه – تراکم بانکها ، شرکتها ، سازمانها، ساختمانهای تجاری بلند مرتبه و انواع وسایل حمل و نقل دیده می شود.

 مهم ترین مگالاپلیس ها:

-    در ژاپن :  توکیو __ یوکوهاما   و  ازاکا __ کوبه

 -   در شمال شرق آمریکا : بستن __ واشنگتن

 توجه :

مقام اول مگالاپلیس و متروپل جهان متعلق به قاره آسیا است.

 عمده ترین نقش شهرها:

-   اداری – سیاسی : مرکز پایتخت ، استان ، ایالت ، مادر شهر است . پایتخت ها ، سفارت خانه ها ، وزارتخانه ها و... در آن است. مثل ؛ تهران ( ایران ) – آنکارا ( ترکیه ) – مسکو ( روسیه ) – نیویورک ( آمریکا)

 -  بندری : در کنار سواحل دریاها و رودها است. انبارها ، کارگاههای ساخت و تعمیر کشتی ، بانک ، بیمه و گمرک در آن است. مثل ؛ بندر امام خمینی – خرمشهر ( ایران) – هنگ کنگ ( هنگ کنگ)

 -  ارتباطی : در کنار جاده ها ارتباطی مهم است . مثل ؛ پاریس ( فرانسه)

 -   صنعتی : در کنار صنایع خاص است . مثل ؛ تهران – منچستر ( انگلستان )

 - معدنی: در کنار معادن است . مثل ؛ ژوهانسبورگ ( آفریقای جنوبی ) – مسجد سلیمان – آبادان ( ایران )

 توجه : اگر در شهرهای معدنی صنایع تبدیلی ایجاد نشود و ذخیره معادن به پایان برسد ، مهاجر فرستی شکل می گیرد و شهر به محل سکونت باز نشستگان تبدیل می شود .

 -   دانشگاهی: مجتمع های بزرگ دانشگاهی – کتابخانه – آزمایشگاههای مختلف – انتشارات مجلات – خوابگاه اساتید و دانشجویان دارد . کمبریج ( انگلستان ) ، برکلی ( کالیفرنیا ی آمریکا)

 - مذهبی : اماکن مقدس ، زیارتگاه  ، مراکز آموزشی دینی ، مراکز خدماتی برای زائران، زیاد دارد. مثل ؛ مشهد ، قم ، ری ( ایران ) ، لورد( فرانسه) بنارس ( هند)

- موزه ای و هنری: جشنواره های بزرگ هنری – نمایشگاههای بزرگ – موزه ها ، آثار تاریخی  و معماری، انجمن های ادبی ، اقامتگاههای هنرمندان در این شهرها دیده می شود. مثل ؛ اصفهان ، فلورانس – ونیز- رم( ایتالیا )،  پاریس ( فرانسه )

 توجه : برخی از شهرهای موزه ای و هنری به دلیل داشتن آثار تاریخی و معماری متعدد موزه شهر گویند.

 - توریستی : جاذبه های گردشگری توسعه و رونق دارد . مثل ؛ سرعین ( ایران ) ، نیس ( فرانسه) ، سن موریتز ( سوئیس)

توجه:  برف شهرها ، شهرهای توریستی هستند که ، به دلیل داشتن امکانات و جاذبه های گردشگری و مناسب بودن شرایط برای ورزش زمستانی رونق یافته اند. مثل ؛ سن موریتز ( سوئیس)

-  بازرگانی: وجود بازارهای بزرگ و متنوع و مغازه های عمده فروشی و خرده فروشی – توسعه وسایل حمل و نقل و راهها دیده می شود. مثل ؛ قشم ، کیش ( ایران)   

توجه : امروزه اغلب شهرها چند نقش دارند.- نقش شهرها در سیمای آنها منعکس می شود.- ممکن است ، نقش شهرها در طول زمان تغییر کند یا تکامل و توسعه یابد.